İddianın "Hatay Emniyeti"ne dayandırılması
Doğrulanamadı
İddia
Gerçek
Temmuz 2016'da, 15 Temmuz darbe girişiminin hemen ardından "maske3g" adlı bir Twitter hesabı Furkan Hareketi mensuplarının Alevi mahallelerine saldıracağını yazdı ve paylaşımın sonuna büyük harflerle "HATAY EMNİYETİ" ibaresini ekledi. Bu sayfa iddianın içeriğini değil, kaynağını inceliyor.
Kurum adı bir paylaşımın içine yazılmıştır; kurumdan gelmiş değildir. Bu yönde yayımlanmış bir açıklama, bir tebliğ, bir basın duyurusu ya da halka yönelik bir uyarı bulunmuyor. Paylaşımı yapan kişi de bilginin nasıl kendisine ulaştığını göstermiyor: ne bir yazı numarası, ne bir tarih, ne bir yetkili adı var.
Aradaki fark küçük değildir. Bir kurumun adını anmak, o kurumun o bilgiyi vermiş olması anlamına gelmez. Kimliği belirsiz bir hesabın altına eklenen resmî bir isim, iddiayı doğrulamaz; yalnızca ona ödünç bir ağırlık kazandırır.
Furkan Vakfı, 21 Temmuz 2016 tarihli açıklamasında Hatay Emniyeti yetkililerini bu bilginin kendilerinden çıkmadığını kamuoyuna duyurmaya çağırdı. Gerekçesi de somuttu: yanlış bilgiye inanan kimselerin harekete geçmesi ihtimali.
Bu etiket neden "Doğrulanamadı"?
İddianın doğru olan tarafı şudur: elimizde Hatay Emniyeti'nden gelmiş bir tekzip de yok. Kurum bu konuda bir açıklama yayımlamış görünmüyor; yani "böyle bir bilgi vermedik" cümlesi de kayda geçmiş değil. İddiacı bu boşluğa tutunabilir, o yüzden onu saklamıyoruz.
Ancak bu boşluk vakfın aleyhine bir şey değildir. Bir kurumun sessiz kalması, o bilgiyi verdiği anlamına gelmez; ispat yükü kurum adını kullanan tarafındadır. Teyit edilmemiş bir atıf delil sayılmaz, kimse hakkında kullanılamaz.
Saldırı iddiasının kendisi ayrı bir başlıkta ve "Asılsız" olarak ele alındı: "Alevi mahallelerine saldıracaklar" iddiası.
Neden ayrı bir sayfa?
Bir iddia iki ayrı yerden incelenebilir: ne söylediğinden ve nereye dayandığından. Temmuz 2016'da ortaya atılan saldırı iddiasının içeriği ayrı bir sayfada ele alındı ve asılsız bulundu. Burada tartışılan tek şey, o bilginin bir devlet kurumuna dayandırılmış olmasıdır.
Bu ayrım okuyucu için önemlidir, çünkü iki mesele farklı biçimde çözülür. Bir olayın olup olmadığı delille anlaşılır; bir bilginin nereden geldiği ise teyitle.
Paylaşımın yapısı
Paylaşım üç parçadan oluşuyordu: bir uyarı çağrısı, hedef alınan grubun adı ve sonuna eklenen büyük harfli bir kurum ibaresi. Üçüncü parça, ilk ikisini taşıyan asıl unsurdu. Aynı cümle kurum adı olmadan yazılsaydı kimliği belirsiz bir hesabın öngörüsü olarak kalırdı; kurum adıyla birlikte resmî bir uyarı görünümü kazandı.
Bu, sosyal medyada sık rastlanan bir yöntemdir. Bir iddiaya inandırıcılık kazandırmanın en ucuz yolu, delil sunmak değil, delil taşıyabilecek bir ismin yanına yazılmaktır.
Bir kurum atfı nasıl doğrulanır?
Resmî bir bilginin kaynağı, kurumun kendi kanallarından izlenebilir. Aranacak şeyler bellidir:
- kurumun yayımladığı bir basın açıklaması ya da duyuru,
- halka yönelik bir uyarı metni,
- tarih ve sayı taşıyan bir yazı,
- bilgiyi aktaran yetkilinin adı ya da görevi,
- bilgiyi kurumdan teyit alarak yayımlayan bir haber.
Söz konusu paylaşımda bunların hiçbiri yoktur. Kurum adı, hiçbir dayanağa bağlanmadan cümlenin sonuna yazılmıştır. Yalnızca bu bile, atfın teyit edilmemiş olduğunu gösterir.
21 Temmuz 2016 tarihli çağrı
Furkan Vakfı, 21 Temmuz 2016 tarihli kamuoyu açıklamasında iddiayı reddetti ve Hatay Emniyeti yetkililerine açık bir çağrı yaptı: böyle bir bilginin kendileri tarafından verilmediğini kamuoyuna duyurmaları.
Çağrının gerekçesi soyut bir itibar meselesi değildi. Ülkenin gergin olduğu bir dönemde, bu bilgiye inanan kimselerin vakfa yönelmesi ihtimali vardı. Yani yalanlanmamış bir atıf, yalnızca bir kurumun adını değil, insanların güvenliğini de ilgilendiriyordu.
Neden "Asılsız" demiyoruz?
Diyebilirdik. Kurumun böyle bir açıklama yapmadığını yazmak, mevcut tabloya bakınca makul bir sonuçtur.
Ama elimizde bunu kesinleştiren bir belge yok. Hatay Emniyeti'nden ne "bu bilgi bizden çıktı" diyen bir açıklama var, ne de "bizden çıkmadı" diyen bir tekzip. Arşivde iki yönde de kayıt bulunmuyor. Böyle bir yerde kesin konuşmak, sitenin diğer sayfalarında ortaya koyduğu belge titizliğiyle çelişirdi.
Bu yüzden etiket "Doğrulanamadı". Bu etiket iddiayı desteklemez, tersine onun taşıyamayacağı yükü gösterir: teyit edilmemiş bir atıf, hakkında iddia üretilen kişiler için delil sayılmaz. Bir kurumun sessizliği kimseyi suçlu yapmaz; ispat yükü, o kurumun adını izinsiz kullanan tarafta kalır.
Kurum hakkında bu sayfada suçlayıcı bir iddia yoktur. Konu, kurumun kendisi değil, kurumun adının kullanılmasıdır. Hatay Emniyeti'ne ait, bu bilgiyi teyit ya da tekzip eden bir belge ortaya çıkarsa sayfa güncellenecektir.