"Alevi düşmanı" iddiası
Asılsız
İddia
Gerçek
"Alevi düşmanı" yakıştırması Temmuz 2016'da, darbe girişiminin hemen ardından sosyal medyada yaygınlaştı. Somut bir olaya değil, genel bir niteleme olarak dolaşıma girdi.
Buna verilecek en somut cevap coğrafyadır. Furkan Vakfı'nın merkezi Adana'dır ve Adana, Alevi nüfusun yoğun olarak yaşadığı illerden biridir. Vakıf 1994'ten beri Adana dâhil birçok il ve ilçede faaliyet yürütmektedir. 2016'ya kadar geçen 22 yılda iki taraf arasında tek bir şiddet olayı yaşanmamıştır — ne o taraftan bu tarafa, ne bu taraftan o tarafa. Dahası, Alevi kökenli katılımcılar harekete katılmıştır.
Düşmanlık iddiası düşmanlığın izini gerektirir: bir kavga, bir dava, bir hakaret kaydı, hedef gösteren bir konuşma. Yirmi iki yıl boyunca aynı şehri paylaşmış iki kesim arasında bunların hiçbiri yoktur.
İkinci nokta etiketin kendisidir. Aynı çevreler aynı kişi için sırayla şu sıfatları kullandı: İrancı, IŞİD'ci, paralelci, HDP'li, Ehl-i Sünnet dışı, tarikat düşmanı, Rus taraftarı. Bunların birçoğu birbirini dışlar; bir kişi aynı anda hem İrancı hem IŞİD'ci olamaz. Bir etiket tutmayınca yenisinin denenmesi, etiketlerin gözlemden değil hedeften türediğini gösterir. "Alevi düşmanı" bu sıranın son halkasıdır.
Aynı dönemde ortaya atılan somut isnat ayrı bir başlıkta: "Alevi mahallelerine saldıracaklar" iddiası.
Yakıştırma nereden çıktı?
"Alevi düşmanı" nitelemesi Temmuz 2016'da, 15 Temmuz darbe girişiminin hemen ardından sosyal medyada yaygınlaştı. Ortada bir olay, bir dava ya da bir konuşma kaydı yoktu; niteleme doğrudan kişiye ve harekete iliştirildi. Aynı günlerde dolaşıma giren saldırı iddiası bu nitelemeyi taşıyan en görünür paylaşımdı, ama yakıştırma o paylaşımdan bağımsız olarak da tekrarlandı.
Aynı şehirde yirmi iki yıl
Bu iddianın en somut cevabı, tartışmalı hiçbir yorum gerektirmeyen bir olgudur: Furkan Vakfı'nın merkezi Adana'dır ve Adana, Alevi nüfusun yoğun olarak yaşadığı illerden biridir.
Vakıf 1994'ten beri Adana dâhil birçok il ve ilçede eğitim ve hizmet faaliyeti yürütüyor. Dersler yapılıyor, konferanslar düzenleniyor, yayınlar çıkıyor. Yani soyut bir varlık değil, aynı sokaklarda, aynı mahallelerde, aynı esnafın arasında yirmi iki yıl süren görünür bir faaliyet var.
Bu sürenin sonunda iki kesim arasında kayda geçmiş tek bir şiddet olayı yoktur. Yön de fark etmiyor: ne Alevilerden vakfa dönük, ne vakıftan Alevilere dönük bir olay yaşanmıştır.
Düşmanlığın izi olur
Bir kişi ya da yapı gerçekten bir kesime düşmansa, bunun arkasında iz kalır. Aranacak yerler bellidir:
- hedef gösteren bir konuşma ya da yazı,
- hakaret veya nefret söylemi nedeniyle açılmış bir dava,
- yaşanmış bir kavga, bir gerginlik, bir şikâyet,
- karşı taraftan gelen bir sitem, bir açıklama, bir tepki.
Yirmi iki yıllık bir faaliyet için bu listenin tamamen boş kalması, tesadüfle açıklanabilecek bir durum değildir. Dahası, tablonun tersi doğrudur: Alevi kökenli katılımcılar harekete katılmış, katılmadığı halde hareketi destekleyen kimseler olmuştur. Düşmanlığın olduğu yerde bu da olmaz.
Birbirini dışlayan etiketler
İkinci delil, iddianın kendisinden değil, iddianın komşularından geliyor. Aynı kişi ve aynı hareket için yıllar içinde şu sıfatlar kullanıldı:
İrancı, IŞİD'ci, paralelci, HDP'li, Ehl-i Sünnet dışı, tarikat düşmanı, Rus taraftarı.
Bu listede yan yana duramayacak sıfatlar var. İran'ın çizgisinde olmakla IŞİD'in çizgisinde olmak aynı anda mümkün değildir; bu iki taraf Suriye'de birbirine karşı savaşmıştır. Aynı şekilde "IŞİD'ci" ile "Rus taraftarı" nitelemeleri de bir arada duramaz; Rusya, Suriye'de IŞİD'in karşısında yer almıştır. Listenin tamamı için doğru olamayacak kadar çok yön var.
Etiket neden yenileniyor?
Listenin anlamı burada ortaya çıkıyor. Bir gözlem, gözlenen şeye göre şekillenir; tutmayınca düzeltilir, çoğalmaz. Oysa burada olan şey düzeltme değil, sıraya koyma: bir etiket karşılık bulmayınca bırakılıp yerine yenisi deneniyor.
Bu, etiketlerin gözlemden değil hedeften türediğini gösterir. Değişmeyen şey hedef, değişen şey gerekçedir. "Alevi düşmanı" nitelemesi bu sıranın yeni bir halkasıdır ve kendinden öncekilerle aynı sebeple ortaya çıkmıştır.
Ölçü ne olmalı?
Bir yapının bir kesime bakışı, hakkında atılan başlıklardan değil, o kesimle yan yana geçirdiği zamandan okunur. Burada elde yirmi iki yıllık, aynı şehirde geçmiş ve olaysız bir kayıt var.
Bu kaydı çürütmek zor değildir: tek bir belge, tek bir dava, tek bir tarih yeter. Yakıştırmayı yapanların bugüne kadar ortaya koyduğu böyle bir şey yoktur.