Kırpılan Videolar ve Çarpıtılan Sözler
"Kalemi Kırılmıştır" Sözü Cumhurbaşkanına Hakaret miydi?
Asılsız
İddia
Gerçek
Bu iddia 1 Temmuz 2016 tarihli bir konuşmaya dayanır. Konuşma, "Cumhurbaşkanına hakaret" suçlamasıyla açılan bir davanın konusu oldu; dava, Kuytul'un 30 Ocak 2018 operasyonu ve 8 Şubat 2018 tutuklamasının ardından tutuklu bulunduğu dönemde, 10 Ocak 2019'da beraatla sonuçlandı.
Dolaşıma sokulan kesit tek bir cümleydi: "Tayyip Erdoğan'ın kalemi kırılmıştır." Öncesi ve sonrası kesilince cümle bir temenni gibi duruyor. Oysa bir dilek değil, bir tarif — başkalarının ne yaptığını anlatıyor:
"Ben buradan Cumhurbaşkanını da AKP'yi de şu meselede ikaz etmek istiyorum. Elde ettikleri ne kadar şerefleri varsa ellerinden alıyorlar… Bunun manası şudur: Tayyip Erdoğan'ın kalemi kırılmıştır. İşi bitirildiği zaman kimsenin ona acımaması için, sevenlerinin kalmaması için onun elde ettiği şereflerin geri alınması lazım… Beni dinlerlerse onların hayrınadır, dinlemezlerse kendileri bilir."
Cümlenin öznesi konuşan kişi değil, "onlar"dır. Kırılan kalemi kıran da o "onlar"dır. Kuytul'un kendine ayırdığı rol yalnızca haber vermektir — nitekim sözü, hakaretin değil ikazın bittiği yerde biter: dinlerlerse kendi hayırlarına.
Aynı sonuca iki resmî merci de varmıştır. Şikâyeti inceleyen Vakıflar Genel Müdürlüğü başmüfettişi konuşmayı "önceden tedbir alınması gerektiği yönündeki uyarıcı nitelikte" bulmuş ve raporuna "kötü niyetle veya hakaret içeren bir nitelikte olmadığı" kanaatini yazmıştır. Mahkeme de 10 Ocak 2019'da beraat kararı vermiştir.
Aynı konuşmaya dayandırılan ikinci iddia için: "Darbeyi önceden biliyordu" iddiası ve değiştirilen tarih.
Konuşma ne zaman, hangi soruya karşılık yapıldı?
1 Temmuz 2016'da Kuytul'a Türkiye'nin gidişatı soruldu. Cevabında, o günlerde herkesin haberlerden takip ettiği birkaç olayı yan yana koydu: ABD Başkanı'nın Cumhurbaşkanı ile görüşmek istememesi, Muhammed Ali'nin cenaze töreninde Cumhurbaşkanı'na gösterilen tavır, Uganda ziyaretinde Cumhurbaşkanı'nın oturtulduğu protokol dışı düzen.
Bunlardan çıkardığı sonuç şuydu: bazı güçler hükümeti bitirmeye karar vermiştir ve bunun için önce itibarını geri almaktadırlar. Bu bir istihbarat değil, gazete okuyan herkesin yapabileceği bir okumaydı — ve bir uyarı olarak söylendi.
Kalemi kim kırıyor?
İddianın bütün ağırlığı tek bir dil bilgisi noktasında toplanıyor: cümlenin öznesi kim?
Kesitte özne görünmez, çünkü özneyi taşıyan bölüm kesilmiştir. Kaydın tamamında ise özne açıktır: kalemi kıran "onlar"dır, yani Kuytul'un tarif ettiği dış güçler. "Kalemi kırılmıştır" cümlesi bir karar değil, bir teşhistir; sonrasında gelen "işi bitirildiği zaman kimsenin ona acımaması için…" bölümü de bunu anlatır.
Bir cümlenin hakaret sayılabilmesi için muhataba yönelmiş olması gerekir. Buradaki cümle muhataba değil, muhatabın karşısındakilere işaret ediyor. Kuytul'un kendi konumu ise cümlenin sonunda yazılıdır: söylediği dinlenirse fayda gören taraf muhataptır.
Devletin kendi müfettişi ne yazdı?
Kırpılmış kayıt üzerine BİMER'e yapılan şikâyetler, vakıfları denetlemekle görevli kuruma — Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne — gitti. Görevlendirilen başmüfettiş, sosyal medyada dolaşan kesiti değil, vakfın kendi sitesindeki tam kaydı inceledi ve raporunda önce durumun kendisini tespit etti: kaydın yalnızca "kalemi kırılmıştır" bölümünün ön plana çıkarıldığı, o bölümün ayrıca tek başına da yayımlandığı, bu nedenle çok sayıda kişinin aynı rahatsızlığı duyup şikâyette bulunduğu.
Ardından değerlendirmesini yazdı:
… Alparslan Kuytul, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı bazı hususlarda önceden tedbir alınması gerektiği yönündeki uyarıcı nitelikteki bir konuşmayı dile getirdi … konuşmanın kötü niyetle veya hakaret içeren bir nitelikte olmadığı kanaatinin oluştuğu …
Vakıflar Genel Müdürlüğü başmüfettiş raporu
Bu değerlendirmenin ağırlığı kimden geldiğindedir. Ortada vakfın kendi hakkında verdiği bir beyan yok; şikâyeti incelemekle görevlendirilmiş bir devlet müfettişi kaydı izlemiş ve hakaret bulamamıştır.
Mahkeme
Aynı sözden açılan Cumhurbaşkanına hakaret davası 10 Ocak 2019'da görüldü ve beraatla sonuçlandı. Karar çıktığında Kuytul 8 Şubat 2018'den bu yana, yani on bir aydır tutukluydu.
Beraat neden duyulmadı?
Kırpılmış kaydı haber yapan yayın kuruluşlarının hiçbiri beraat kararını aynı görünürlükle duyurmadı. Bir iddianın toplumdaki ömrü, çürütülmesiyle değil, çürütüldüğünün duyurulmasıyla biter; bu sayfaların varlık sebebi de budur.
Süreç boyunca hiçbir yayın kuruluşu, sözün sahibine "bununla ne demek istediniz" diye sormadı. Oysa cevap, sorulmadan da ortadaydı: kaydın tamamı vakfın kendi sitesinde duruyordu.
Aynı konuşmadan üretilen ikinci iddia — "darbeyi önceden biliyordu" — bir tarih değişikliğine dayanır ve savcılık aşamasında dava konusu bile yapılmamıştır. Yöntemin kendisi için: Bir cümlenin ortasından kesmek.