"Darbeden medet umdu" iddiası
Asılsız
İddia
Gerçek
İddia 15 Temmuz 2016 gecesine dayanıyor. O gece ve onu izleyen hafta boyunca Alparslan Kuytul'un darbe hakkında söylediklerinin tamamı kayıtlıdır: gece yarısı canlı yayındaki açıklama, darbeden üç saat sonra atılan tweet ve 21 Temmuz 2016 Perşembe günü yapılan darbe karşıtı basın açıklaması.
Bu kaydın bütününe bakıldığında iddia ayakta durmuyor.
Darbeden çıkar uman biri, aynı konuşmada dinleyicilerine "belki de yüz binlerce insan içeri alınacak, belki biz de onlardan biri olacağız" demez. Bu bir beklenti değil, uyarıdır.
Aynı konuşmanın içinde hükûmete dair tutum da açıkça belirtilmiştir:
"Biz her ne kadar bu hükümeti baştan beri tenkit ettiysek de darbe ile devrilmiş olmalarından memnun olmayız."
Sözün söylendiği an ayrıca önemli. Saat 23.30'da TRT yayını kesilmişti ve Türkiye darbenin ordunun emir-komuta zinciri içinde yapıldığını sanıyordu. Darbe başarılı görünürken darbeden razı olmadığını söylemek, çıkar ummak değil risk almaktır.
Darbenin ilkesel reddi de sonradan üretilmiş bir savunma değildir. Kuytul darbeyi seçilmişlerin yetkisinin silahla gasp edilmesi olarak tanımlar ve "darbelerin İslamî hareketlere faydası değil zararı olur" der; çünkü her darbeden sonra İslamî faaliyetler yasaklanır.
İddianın çıkış noktası olan kırpılmış video ayrı bir başlıkta ele alınıyor: "darbeye hayırlı olsun dedi" iddiası.
İddia nereden çıktı?
Kaynağı tek bir şey: 15 Temmuz 2016 gecesi yapılan açıklamadan kesilmiş birkaç saniyelik bir klip. Klibin nasıl kurgulandığı ayrı bir başlığın konusu — "darbeye hayırlı olsun dedi" iddiası. Bu sayfa kırpmayı değil, o hafta ortaya konan tutumun bütününü ele alıyor. Çünkü bir insanın bir olaya bakışı tek bir cümleden değil, aynı konu üzerine söylediklerinin toplamından anlaşılır.
Kuytul bu kurguyu kendisi de şöyle anlatıyor:
"Benim konuşmamdan birkaç saniye alınıyor, sanki ben darbeden medet ummuşum, darbeye dua etmişim gibi bir başlık atılıyor."
Aynı gece: uyarı, beklenti değil
Darbeden fayda uman biri, henüz sonuç belli değilken dinleyicilerine hazırlıklı olmalarını söylemez. 15 Temmuz gecesindeki konuşmada geçenler şunlardır: yüz binlerce insanın gözaltına alınabileceği, "belki biz de onlardan biri olacağız", "bundan sonrasında ne olacağı karanlık", "herkes her şeye hazır olmalı".
Bunlar bir kazanç beklentisinin değil, gelmekte olan bir baskı dalgasının cümleleridir. Nitekim Kuytul'un kendisi de 30 Ocak 2018'de gözaltına alınmıştır.
O gece karşı çıkmanın bedeli
Saat 23.30'da tablo şuydu: TRT yayını kesilmiş, Cumhurbaşkanı'nın nerede olduğu bilinmiyor, Genelkurmay adına açıklama yapılmıştı. Kamuoyunun tamamı darbenin ordunun emir-komuta zinciri içinde, yani bütün Silahlı Kuvvetler tarafından yapıldığını sanıyordu.
Kuytul da öyle sanıyordu. Buna rağmen aynı yayında darbeden razı olmadığını söyledi. Bir saat sonra kimin iktidarda olacağı belli değilken bunu söylemek, çıkar hesabıyla açıklanabilecek bir davranış değildir.
Gece ile sınırlı kalmadı
Tutum tek bir açıklamadan ibaret değildir:
- Darbe girişiminden yaklaşık üç saat sonra darbeyi reddeden ilk yazılı mesaj paylaşıldı.
- 21 Temmuz 2016 Perşembe günü, yüzlerce kişinin katıldığı darbe karşıtı bir basın açıklaması yapıldı. Kuytul burada yaklaşık yarım saat konuştu.
Meydanlardaki "demokrasi nöbetleri"ne katılmama tercihi ayrıca tartışılmıştır; o başlık burada: "darbeye karşı meydanlara çıkmadı" iddiası.
İlkesel gerekçe
Darbe karşıtlığının dayanağı bir siyasi tercih değil, açıkça anlatılan bir gerekçe silsilesidir. Ağustos 2016'da, darbe girişiminin üzerinden yaklaşık yirmi beş gün geçtikten sonra yapılan röportajda sıraladığı gerekçeler şunlardır:
- Hak gaspıdır. Toplum onları seçmiştir; halkın teslim ettiği silahı seçilmişlere doğrultmak, yetkiyi zorla almaktır.
- Toplumsal değişim yasasına aykırıdır. Bir toplumun hâli, o toplum kendini değiştirdiğinde değişir; silahla değil.
- Peygamberî yöntemle bağdaşmaz. Peygamberler gücü ele geçirip darbe yolunu seçmediler; tebliğ ettiler, insan yetiştirdiler.
- İslamî hareketlere zarar verir. Her darbeden sonra baskıcı bir düzen kurulur, İslamî faaliyetler yasaklanır, masum insanlar hapse girer.
Son madde iddianın mantığını da tersine çevirir: darbenin İslamî faaliyetlere getireceği şeyin zarar olduğunu düşünen biri, o darbeden medet umuyor olamaz.
Neden "Asılsız"?
Çünkü iddianın doğru olan bir kısmı yok. Ortada bir öncelik tercihi ya da yoruma açık bir cümle değil, aynı gecenin kaydında yer alan ve iddianın tam tersini söyleyen cümleler var. Geriye kalan tek dayanak, o kayıttan kesilmiş birkaç saniye.