Rusya ve Dış Politika İddiaları
"Rus taraftarı" iddiası
Çarpıtma
İddia
Gerçek
Konu Aralık 2015'tir. Türkiye 24 Kasım 2015'te sınır ihlali gerekçesiyle bir Rus savaş uçağını düşürmüş, olay haftalarca gündemin ilk sırasında kalmıştır. Alparslan Kuytul'a bir cuma sohbetinin ardından bu konu sorulmuş, uzun bir cevap vermiştir. Dolaşıma sokulan klip o cevabın üç-dört saniyesidir.
Klipte kalan hüküm şudur: uçağın düşürülmesi yanlış olmuştur. Klipte olmayan, aynı cevabın birkaç cümle sonrası ise şudur:
"Elbette ki Allah korusun bir savaş olacak olursa, elbette hep beraber Rusya'ya karşı savaşırız, o ayrı bir mesele. Ama bu olay doğru olmamıştır, bunu da ifade etmek lazımdır."
Uyarının gerekçeleri de aynı konuşmadadır ve hepsi Türkiye'nin kendi hesabına aittir: Rusya'nın misilleme yapacağı, Rusya'ya satılan 5,7 milyar dolarlık malın ve doğalgaz akışının riske girdiği, bir çatışma hâlinde NATO'nun yanımızda durmayacağı. Rusya'nın sınır ihlalleri ise inkâr edilmez, aynı konuşmada açıkça kayda geçirilir.
Bu etiket neden "Çarpıtma"?
İddianın doğru olan yanı şudur: Kuytul uçağın düşürülmesini yanlış bulmuş ve bunu sakınmadan söylemiştir. Bunu gizlemiyoruz.
Ancak bu bir kusur değildir. Bir kararı yanlış bulmak, o kararın karşı tarafını tutmak anlamına gelmez. Çarpıtma, söylenmemiş bir cümleyi söyletmekte değil, söylenen cümlenin gerekçesini ve devamını kesip atmaktadır.
Dönem: Aralık 2015
24 Kasım 2015'te Türkiye, sınır ihlali gerekçesiyle bir Rus savaş uçağını düşürdü. Sonraki haftalar boyunca konu Türkiye'nin en çok konuşulan başlığıydı. Alparslan Kuytul'a bir cuma sohbetinin ardından bu soruldu ve dakikalarca süren, gerekçelerini tek tek sıralayan bir cevap verdi. İnternette dolaştırılan kayıt ise o cevabın üç-dört saniyesiydi.
Kırpılan yerde ne var
Klibe alınan bölüm şudur:
"Rus uçağının düşürülmesi ile ilgili de bence bu iş yanlış olmuştur. Bu olmaması gereken bir şeydi. Şimdi bir takım insanlar milliyetçi duygularla — sanki bir savaş var ortada — böyle savunuyor olabilirler. Yakında görecekler bunun zararlarını, aklıselim ile hareket etmek lazım."
Aynı cevabın devamı ise klibe alınmadı:
"Bu, hükümetin aleyhinde olmak değil, Türkiye'nin aleyhinde olmak değil. Aslında yanlışa yanlış demeyenler, Türkiye'yi tehlikeye sürüklüyorlar... Elbette ki Allah korusun bir savaş olacak olursa, elbette hep beraber Rusya'ya karşı savaşırız, o ayrı bir mesele. Ama bu olay doğru olmamıştır, bunu da ifade etmek lazımdır."
İki bölüm arasında yarım dakika bile yoktur. "Rus taraftarı" iddiasının tamamı, bu yarım dakikanın kesilmesiyle ayakta durur.
Gerekçeler Rusya'nın değil, Türkiye'nin hesabıdır
Uyarının dayanakları aynı konuşmada sıralanır ve hiçbiri Rusya'nın haklılığı üzerine kurulu değildir:
- Rusya'nın karşılık vereceği — konuşma yapıldığında yedi Türk tırı vurulmuş, şoförleri ölmüş, fuar için Rusya'ya giden iş adamları gözaltına alınıp sınır dışı edilmişti. Rusya 1 Ocak 2016'dan itibaren Türkiye'ye vize uygulayacağını duyurmuştu.
- Türkiye'nin Rusya'ya sattığı 5,7 milyar dolarlık malın ve doğalgaz akışının riske girmesi.
- Bir çatışma hâlinde NATO'nun gelmeyeceği — dayanak, NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg'in 8 Aralık 2015 tarihli, ittifakın IŞİD'e karşı Suriye'ye asker göndermeyeceğini bildiren açıklamasıdır.
- Angajman kurallarının Suriye'ye karşı konulmuş olması ve aynı ölçünün bir süper güce uygulanmasının ayrı bir karar sayılması gerektiği.
Bu başlıkların tamamı ve konuşmanın kalan bölümleri için: Rus uçağının düşürülmesi üzerine yaptığı değerlendirme.
Rusya'nın ihlalleri de aynı konuşmada geçiyor
Konuşma Rusya'yı aklamaz. Rusya'nın Türkiye sınırını defalarca ihlal ettiği açıkça söylenir; hatta bunun bilerek yapılıyor olabileceği, öyleyse durumun daha da tehlikeli olduğu, ortada bir tuzak bulunabileceği ifade edilir. Sıralanan ihtimallerden biri de Türkiye'nin bu adımı Bayır Bucak Türkmenlerinin vurulması üzerine atmış olmasıdır. Rusya'yı savunan bir metinde bu cümlelerin işi yoktur.
Cevabın kendisi: "herkes kendi yanında olandan harcar"
Kırpılmış klip yayıldıktan sonra hakaret dolu bir kampanya başladı. Kuytul buna Hz. İsa'ya atfedilen bir sözle karşılık verdi: İslam düşmanları ona ağır laflar söyleyince havariler durumu aktarmış, o da "herkes kendi yanında olandan harcar" demiştir. Cevabın tamamında karşı tarafa yöneltilmiş tek bir hakaret yoktur; sorulan soru şudur: uçağın düşürülmesini kahramanlık türküleriyle karşılayanlar, yetkililerin sonradan uçağın Rus uçağı olduğu bilinseydi vurulmayacağını söylemesine ne diyecekler?
Aynı konuşmadan üretilen ikinci iddia: "Rusya'nın uçağını düşürün bakalım" sözü iddiası. Yöntemin kendisi: kırpılan videolar nasıl üretiliyor.