Konferans Engellemeleri ve Baskılar
Adana Valiliği'nin yasak kararı bir salonu mu, bir cemaati mi hedef aldı?
Çarpıtma
İddia
Gerçek
Yasak, 21 Nisan 2017 Cuma günü emniyet üzerinden bildirildi. Ertesi gün Adana'da, Aqua Park salonunda Model İnsan Hz. Peygamber konulu bir konferans yapılacaktı.
Adana Valiliği kararının kendi ifadesi şöyledir:
Furkan Eğitim ve Hizmet Vakfı adı altında veya bu vakıfla irtibatı ya da iltisakı bulunan şahıslar tarafından söz konusu etkinlikle ilgili ilimiz genelinde yapılması istenen tüm faaliyetlerin yasaklanması…
Cümlenin ortasındaki söz konusu etkinlikle ilgili ibaresi kapsamı bir programa bağlar. Cümlenin geri kalanı ise kurumsaldır: yasağın öznesi bir salon değil bir vakıf ve onunla irtibatlı ya da iltisaklı sayılan kişilerdir, alan il genelidir, bitiş tarihi yazılmamıştır.
Kararı bir salona ilişkin tedbir diye anlatmak, bu iki katmanı birden atlar. Uygulama da dar okumaya uymadı: ertesi gün, konusu o konferans olmayan bir basın açıklaması, valiliğin yasakladığı on kadar yerin listesinde bulunmayan bir parkta engellendi.
Aynı yöne işaret eden bir nokta daha var. Yasaklanan konferansın konusu Hz. Peygamber'in örnekliğiydi; yasağın sebebi sorulduğunda vali yardımcısına atfedilen cevap, bu içerikli programların yasak olduğuydu.
İki okumadan hangisi doğruysa olsun, sıradan bir yer ve zaman tedbiri tarifi ayakta kalmıyor. Dar okuma doğruysa basın açıklaması kararın kapsamı dışındaydı. Geniş okuma doğruysa ortada bir etkinlik tedbiri değil, bir kurumun il genelinde faaliyetten men edilmesi vardı.
Karar metni, arşivde belge olarak bulunmadığı için Kuytul'un 1 Temmuz 2018 tarihli röportajda aktardığı biçimiyle, kısaltılmadan verilmiştir.
Karar ne zaman, neyin üzerine geldi?
Furkan Vakfı, Adana'da Model İnsan Hz. Peygamber konulu bir konferans hazırlığındaydı. Önce belediyeye ait Mimar Sinan Açık Hava Tiyatrosu istendi, verilmedi. Ardından Aqua Park salonu kiralandı. Konferanstan bir gün önce, 21 Nisan 2017 Cuma günü, emniyet üzerinden yasak kararı bildirildi.
Buraya kadarı, bir salonun uygun bulunmaması gibi görünebilir. Kararın kendi metni ise iki farklı dilde birden yazılmış durumda.
Metnin iki katmanı
Furkan Eğitim ve Hizmet Vakfı adı altında veya bu vakıfla irtibatı ya da iltisakı bulunan şahıslar tarafından söz konusu etkinlikle ilgili ilimiz genelinde yapılması istenen tüm faaliyetlerin yasaklanması…
Cümlenin ortasındaki söz konusu etkinlikle ilgili ibaresi daraltıcıdır: yasağı bir programa bağlar. Bu ibare metnin içindedir ve atlanmamalıdır.
Ne var ki cümlenin geri kalanı daraltmıyor, genişletiyor:
- Yasağın öznesi bir etkinlik değil, bir kurumdur — vakıf adı altında yapılacak işler.
- Kapsam kurumu da aşar: vakıfla irtibatlı ya da iltisaklı sayılan şahıslar da içindedir. Bu iki kelimenin sınırını kararın kendisi çizmez; kimin kapsamda olduğuna sonradan bakılır.
- Alan, kiralanan salon değil il genelidir.
- Bir bitiş tarihi yoktur.
Yani metin, dar bir konuyu geniş bir çerçeveye yerleştiriyor. Bir salonun kalabalığı kaldıramaması için böyle bir cümleye ihtiyaç yoktur; salonun adını yazmak yeterlidir.
Kanunun izin verdiği tedbir neydi?
2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 17. maddesi valiye belirli bir toplantıyı en fazla bir ay erteleme yetkisi verir; yasaklama ise ancak suç işleneceğine dair açık ve yakın bir tehlike varsa mümkündür. Anayasa'nın 34. maddesi ile aynı kanunun 3. maddesi de herkesin önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplanabileceğini söyler.
Kanunun ölçüsü belirli bir toplantı ve belirli bir süredir. Karar metninde ikisi de yerini kurumsal bir tarife bırakmıştır.
Uygulama hangi okumaya göre yapıldı?
Bu sorunun cevabı ertesi gün verildi. 22 Nisan 2017'de yapılmak istenen basın açıklamasının konusu yasaklanan konferans değildi; Cem Küçük'ün Mavi Marmara'ya katılanlar hakkındaki sözleriydi. Adana'da basın açıklaması için izin alma zorunluluğu yoktu ve valiliğin açıklama yasağı getirdiği on kadar nokta arasında seçilen Atatürk Parkı bulunmuyordu.
Kuytul bunları olay yerinde emniyet amirine hatırlattı. Amir aksini söylemedi, valiye sormaya da gerek görmeden müdahale emri verdi. Yani karar kâğıt üzerinde dar okunabilecekken, sahada geniş uygulandı.
İçerik meselesi
Hedefin yer olmadığını gösteren ikinci işaret, yasaklanan programın konusudur. Konferansın başlığı Hz. Peygamber'in örnekliği üzerineydi. Yasağın sebebi sorulduğunda vali yardımcısına atfedilen cevap ise bu içerikli programların yasak olduğu yönündeydi.
Bir salonun uygun bulunmaması ile bir programın konusunun sakıncalı sayılması aynı şey değildir. Birincisi teknik bir tespittir, başka bir salonla çözülür. İkincisi kararın konusunu güvenlikten alıp başka bir yere taşır.
Çarpıtma tam olarak nerede?
Yasağı sıradan bir yer ve zaman tedbiri diye anlatmak, iki okumadan ikisini de dışarıda bırakır.
Dar okuma doğruysa — ki daraltıcı ibare metnin içindedir — yasak yalnız o konferansa aitti ve ertesi günkü basın açıklaması kapsamının dışındaydı; o hâlde müdahalenin dayanağı yoktu. Geniş okuma doğruysa, ortada bir etkinliğin ertelenmesi değil, bir kurumun ve ona yakın sayılan insanların bütün bir ilde, süresi belirtilmeden faaliyetten men edilmesi vardı.
Bu ayrım önemsiz bir ayrıntı değil. Yer tedbiri, başka bir salon bulununca ortadan kalkar. Kurum yasağı ise ne yaparsanız yapın kalkmaz — çünkü yasaklanan şey etkinlik değil, sizsinizdir.
Aynı günün ayrı başlıkları: "OHAL vardı, yasağa rağmen program yapmaya kalktılar" iddiası ve "programlar güvenlik riski taşıyor" iddiası.
Karar metni ve vali yardımcısına atfedilen söz, arşivde belge olarak bulunmadığı için Kuytul'un 1 Temmuz 2018 tarihli röportajda aktardığı biçimiyle verilmiştir.