Koronavirüs ve Namaz Yasakları İddiaları
Salgını Ciddiye Almadı, Komplo Teorisi Yaydı İddiası
Kısmen doğru
İddia
Gerçek
Konuşulan dönem Mart-Mayıs 2020, yani salgının ilk aylarıdır. İddianın doğru bir tarafı var ve sayfanın başında yazıyoruz: Kuytul o aylarda tedbirleri abartılı bulduğunu, arkasında bir plan gördüğünü açıkça söylemiş, aynı görüşteki hekim gruplarından aktarımlar yapmıştır. Bunlar kendisine ait kanaatlerdir; burada doğrulanmış bilgi olarak değil, söylediği şey olarak aktarılır.
Yanlış olan taraf, bu kanaatlerin "salgını ciddiye almamak" ve "insanları tedbirsizliğe çağırmak" diye özetlenmesidir. Kayıtta bunun karşılığı yoktur. Virüsün varlığını hiçbir zaman reddetmemiştir:
"Bu benim uzmanlık alanım değil, o virüsü incelemiş de değilim, virüs olabilir, ona bir şey demiyorum."
Tedbir konusundaki cümlesi de nettir: "Önlem alınsın, abartılmasın benim söylediğim bu... Elbette önlem alınır, İslam'ın da emridir." 22 Mayıs 2020 tarihli bayram konuşmasını, dinleyenlere mesafeli ve temassız bayramlaşma tavsiye ederek bitirmiştir.
Tedbirlere karşı çıktığı iddiası ayrı bir başlıkta ele alınıyor: "koronavirüs tedbirlerine karşı çıktı" iddiası.
Bu etiket neden "Kısmen doğru"?
Doğru olan kısım: Tedbirleri abartılı buldu, arkasında siyasi ve ticari bir plan olduğunu düşündü, bu yöndeki açıklamaları naklederek görüşünü kamuoyu önünde savundu. İnkâr etmiyoruz; kayıtlar ortadadır.
Bunun neden bir kusur olmadığı: Sahip olunan kanaat ile insanların çağrıldığı davranış aynı şey değildir. Kuytul tıbbî bir hüküm verdiğini iddia etmemiş, konunun kendi alanı dışında olduğunu tekrar tekrar söylemiş, ne kendisi ne de çevresi için tedbirlerin bırakılmasını istemiştir. İddianın hatası, bir görüşü bir çağrı gibi göstermektir.
Doğru olan kısmı önce yazalım
29 Mayıs 2020 akşamı yapılan forum programında Kuytul, elindeki notlardan bir dizi açıklama okudu: yüzden fazla hekimin desteklediğini söylediği bir grubun bildirisi, bir Alman profesörün değerlendirmeleri, bir vakfın açıklaması, ülkelerin ölüm istatistiklerine dair karşılaştırmalar, Dünya Sağlık Örgütü'nün finansmanı ve aşı gündemine dair yorumlar. Bunlardan çıkardığı sonuç şuydu: tedbirler abartılıydı ve arkasında ekonomik ve siyasi bir plan vardı.
Bu görüşleri gizlemiyoruz, yumuşatmıyoruz. Söylendi ve kayıtlıdır.
Söylemediği şeyler
İddia bu noktadan sonra kayıttan ayrılıyor. Kuytul üç şeyi söylemedi:
- "Böyle bir virüs yok" demedi. Aksine: "Virüs olabilir, ona bir şey demiyorum."
- Tıbbî bir hüküm verdiğini iddia etmedi. Naklettiği her açıklamanın ardına aynı kaydı düştü: "Benim alanım değil, ben onların söylediğini söylüyorum."
- Kimseyi tedbirsizliğe çağırmadı. "Önlem alınsın, abartılmasın benim söylediğim bu... Elbette önlem alınır, İslam'ın da emridir."
Bu üçüncüsü çoğu zaman atlanır. Kuytul'un kendi alanı olarak gördüğü konu salgının seyri değil, bir farzın hangi şartlarda terk edilebileceğiydi; virüsün tehlikesini ölçmeyi ise sürekli olarak hekimlere havale etti. Fıkhî tarafta ne söylediği ayrı bir başlıkta ele alınıyor: cuma namazı itirazı.
Kanaat ayrı, davranış ayrı
Bir görüşün ölçüsü, o görüşün insanı neye çağırdığıdır. Buradaki çağrı ortada:
- 22 Mayıs 2020 tarihli bayram konuşmasının kapanış cümlesi, temassız ve bir buçuk metre mesafeli bayramlaşma tavsiyesidir.
- Cuma namazının nasıl kılınabileceğine dair önerileri maske, mesafe, ateş ölçümü, kişisel seccade ve kısaltılmış hutbedir.
- Camiler 29 Mayıs 2020'de açıldığında namazı caminin avlusunda, mesafeli olarak kılmıştır.
"Salgını ciddiye almayan" bir tutumun bunlarla bir arada durması mümkün değildir. İddia, bir kanaati bir davranış çağrısı gibi okuyarak arayı kapatıyor.
Bu sayfa neyi doğrulamaz?
Bu sitenin işi, bir kişiye atfedilen sözün gerçekten söylenip söylenmediğini ve hangi bağlamda söylendiğini göstermektir. Kuytul'un 2020 Mayıs'ında naklettiği tıbbî ve istatistikî iddiaların doğruluğu bu sayfanın konusu değildir; onlar bugün de tartışılabilir, yanlışlanabilir. Burada söylenen tek şey şudur: o iddialar kendisine ait bir kanaattir, bu sayfada doğrulanmış bilgi olarak sunulmamaktadır.
Bir insanın sonradan yanlış çıkabilecek bir kanaat taşıması ile ona söylemediği bir cümleyi söyletmek, iki ayrı meseledir. Birincisi herkesin başına gelir; ikincisi bir tercihtir.
Neden "asılsız" demiyoruz?
Diyebilirdik. "Tedbirlere karşı değildi" cümlesi kurulabilir ve kayıtla da savunulabilirdi. Ama bu, okuyucudan bir şey saklamak olurdu: Kuytul o günlerde tedbirleri abartılı buldu ve bunu yüksek sesle söyledi. Kaydı dinleyen herkes bunu duyar.
Böyle bir yerde "tamamen asılsız" demek, sitenin söylediği diğer her şeyi de şüpheli hâle getirir. Bu yüzden etiket "Kısmen doğru": doğru olan kısım açıkça savunulmuş bir görüştür, yanlış olan kısım o görüşün insanları tehlikeye çağıran bir tavır gibi aktarılmasıdır.
Aynı döneme ait başlıklar: "koronavirüs tedbirlerine karşı çıktı" iddiası, cuma namazı itirazının siyasete alet edildiği iddiası ve "tedbir İslam'a ihanettir" dediği iddiası.